Çocuklarda titreme, huzursuzluk, ağlama, yanaklarda oluşan kızarıklık ve solukluk, gözlerde dalgınlık gibi durumlarda ateşten şüphelenilmelidir.

Ateşi tespit etmenin en doğru ölçüm metodu termometre (derece) kullanmaktır. El temâsı ile ateşin ölçülmesi göreceli olup ayrıca bulunulan ortama göre yanılmalara neden olabilmektedir.

Beden Sıcaklığı Ölçümü Yapan Termometreler (Dereceler)

1. Cıvalı Termometreler: Kullanım öncesi cıva seviyesi kontrol edilir şâyet seviye yüksek silkeleyerek düşürülür.

   Klâsik olarak çocuklarda ateş 4 yaşa kadar rektal (popo) bölgeden ölçülür. Bu yöntem en ideal olanıdır. 38⁰C üstü ateş kabul edilir. 40⁰C üzeri ise hipertermidir. Rektal yara varsa ya da rektal ameliyat geçirilmişse bu yol kullanılamaz. 1-2 Yaşından sonra eğer çocuk itirâz ediyorsa ona saygı duyularak diğer taraflardan ölçüm yapılır.

   Rektal ölçüm için çocuk yan yatırılıp veya anne kucağında yüzü koyun pozisyonda cıvalı rektal termometrenin ucu sonuna kadar sokularak 3 dakika beklenir. Sonra çıkarılır, okumak için termometre kendi ekseni etrafında döndürülür ve okuma yapılır. Böylece cıva parlaklığı seviyesi görülmüş olur. Cıvalı termometrelerin koltukaltı tipleri ile kolay okunabilen daha büyük tipleri de mevcuttur. Çok küçük prematüre bebeklerde ateş ölçme işi rektal yapılamaz. Büyük çocuklarda ateş ölçme ise koltukaltı ve kasık bölgesinden yapılır.

   Cıvalı termometreler yere düşürülürse ve kullanım esnâsında kırılabilir bu yüzden itinâlı kullanılmalıdır.

2. Elektronik – Dijital Termometreler: Cıvalı termometrelere iyi bir alternatif olan dijital termometreler son yıllarda oldukça yaygın olarak kullanılmaktadır. Cıvalı termometrelere nazaran daha mukavemetli olmaları sebebi ile darbelere dayanma ve yere düşünce kırılmama, açış ve ölçüm sonunda sesli uyarı yapabilme ve otomatik olarak kapanma gibi özellikleri vardır. Rahat okunabilen, bütün ateş ölçülebilecek yerlerde uygulanabilen bu termometrelerin kullanımları kolay ayrıca fiyatları da uygundur.

3. Kulak Termometreleri: Timpanik infrared emisyon araştırıcı, pratik ve anında sonuç veren termometrelerdir. Bu termometrelerin kullanımında filtrelerini sıkça değiştirmek ve ölçüm mesafesini iyi ayarlamak gerekir. Kulak termometrelerinin hacimleri büyüktür. Yaygın olarak kullanılmayan bu termometrelerin fiyatları da yüksektir.

4. Bant Şeklinde Termometreler: Vücut, alın, el bileği gibi yerlere tatbik edilerek kullanılabilir. Okuması kolay fakat kullanımı yaygın olmayan termometrelerdir.

Ateş Ölçümlerinin Değerlendirilmesi

Normal vücut ısısı 36,4⁰C ile 37,6⁰C arasındadır. Ölçümleri rektal yaptığımızda çoğu zaman 37,6⁰C’yi buluruz. Koltukaltı ve kasıktan yapılan ölçümlerde ise ateş 36,2⁰C–36,6⁰C civârındadır. Koltukaltı ve kasıktan alınan ateş değerleri rektal bölgeden alınana göre 1⁰C daha düşüktür. Bu değerlerin üzerinde ateşlenmeden bahsedilir. Ateşlenme 37,4–38⁰C subfebril, 38–38,5⁰C hafif ateş, 38,5-39⁰C orta ateş, 39–40⁰C arası yüksek ateş, 41⁰C ve üzerine çok yüksek ateş denir. Çoğu kez bir hastalığın habercisi olan ateşlenmeye karşı tedbirler alınmalıdır. Ateş 6 yaşına kadar kalp yetmezliğine neden olabilir.

Yüksek ve uzayan ateşlenmelerde sebebi tespit etmek için en yakın sağlık kurumuna müracaat etmek gerekir. Ateşlenen çocuğa koruyucu yaklaşım olarak antipiretikler (ateş düşürücü ilaçlar) verilir.

Genellikle çocukluk çağında görülen ateşlenmelerde ilk tercih edilen parasetamol etken maddeli ilaçlardır. Bu tür ilaçlar günde dört defaya kadar kullanılabileceği gibi 5 günü de geçmeyecek şekilde kullanılmalıdır. Bu ilaçlar oral alınabileceği gibi rektal kullanımları da mevcuttur. Toksitesi az doz aralığı fazladır.

Uzm. Dr. Turan Akarsubaşı
Çocuk Mütehassısı